Ο Δημήτρης Μιχαήλ, Διοικητικός Λειτουργός στο Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης και Προσωπικού του Υπουργείου Οικονομικών, μας παρουσίασε μια πολύ ενδιαφέρουσα εισαγωγή στο θέμα των Ανοικτών Δεδομένων, κάνοντάς μας να περιμένουμε με ιδιαίτερη ανυπομονησία την επικείμενη ομιλία του στο 1ο Forum Ανοικτών Δεδομένων.

Υπάρχει κάποιος ορισμός για τα «Ανοικτά Δεδομένα»;

Ανοιχτά είναι τα δεδομένα που μπορούν ελεύθερα να χρησιμοποιηθούν, να επαναχρησιμοποιηθούν και να αναδιανεμηθούν από οποιονδήποτε, συνήθως υπό τον όρο να γίνεται αναφορά στους δημιουργούς.

Σύμφωνα με τον πλήρη ορισμός του Open Knowledge International Handbook τα ανοικτά δεδομένα χαρακτηρίζονται από τις πιο κάτω ιδιότητες:

➢ Διαθεσιμότητα και Προσβασιμότητα: Τα δεδομένα πρέπει να είναι διαθέσιμα αυτούσια, να έχουν ένα λογικό κόστος αναπαραγωγής, και κατά προτίμηση να είναι διαθέσιμα για λήψη από το Διαδίκτυο. Επίσης, πρέπει να είναι διαθέσιμα σε κάποια μορφή πρακτικά αναγνώσιμη.

➢ Επαναχρησιμοποίηση και Αναδιανομή: Τα δεδομένα θα πρέπει να είναι διαθέσιμα υπό όρους που επιτρέπουν την επαναχρησιμοποίηση και την αναδιανομή τους, συμπεριλαμβανομένης και της ανάμειξης με άλλα σύνολα δεδομένων.

➢ Καθολική Συμμετοχή: Καθένας πρέπει να μπορεί να χρησιμοποιήσει, να επαναχρησιμοποιήσει και να αναδιανείμει τα δεδομένα. Δεν πρέπει αυτά να υπόκεινται σε διακρίσεις με βάση τον τομέα δραστηριότητας ή τα πρόσωπα και τις ομάδες. Για παράδειγμα, περιορισμοί για «μη-εμπορική χρήση» ή περιορισμοί για χρήση μόνο για συγκεκριμένους σκοπούς (π.χ. μόνο στην εκπαίδευση) δεν είναι επιτρεπτοί.

Επιπλέον σημαντική ιδιότητα η οποία θα πρέπει να επιδιώκεται από τους φορείς που διαθέτουν τα δεδομένα τους είναι η διαλειτουργικότητα, η…..

Από πού προέρχονται αυτά τα δεδομένα;

Τα ανοικτά δεδομένα μπορούν να προέρχονται τόσο από τον δημόσιο όσο και τον ιδιωτικό τομέα. Ενώ κάποιος θα ανέμενε τον ιδιωτικό τομέα να προπορεύεται στον τομέα αυτό, ο δημόσιος τομέας είναι αυτός ο οποίος έχει τεθεί επικεφαλής της προσπάθειας για άνοιγμα των δεδομένων του.

Ήταν κάτι που ίσχυε ανέκαθεν ή πρόκειται για μια σχετική πρόσφατη εξέλιξη;

Αυτό γίνεται με συγκεκριμένες πρωτοβουλίες και δράσεις όπως η ψήφιση νέας ολοκληρωμένης νομοθεσίας για τη περαιτέρω χρήση των πληροφοριών του δημοσίου, η λειτουργία της διαδικτυακής πύλης ανοικτών δεδομένων www.data.gov.cy, καθώς και η υλοποίηση μιας σειράς δράσεων δημοσιότητας.

Γιατί είναι τόσο σημαντική η δημοσίευση των δεδομένων;

Οι πληροφορίες του δημόσιου τομέα μπορούν να αποτελέσουν σημαντική πρώτη ύλη για προϊόντα και υπηρεσίες ψηφιακού περιεχομένου σε ένα ανεκμετάλλευτο, μέχρι σήμερα, τομέα εφαρμογών και υπηρεσιών. Επιπρόσθεστα περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα ενδυναμώνει το δικαίωμα της πληροφόρησης, δημιουργεί ευκαιρίες για συνεργασία μεταξύ των κυβερνήσεων και πολιτών, προάγει τη διαφάνεια και συμβάλει στην κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη. Η δε περαιτέρω χρήση τους αναμένεται να συνεισφέρει σημαντικά στην προσπάθεια για προώθηση της συμμετοχής των πολιτών στη διαμόρφωση των δημοσίων πολιτικών, αφενός προσδίδοντας στη δημόσια διοίκηση, μεγαλύτερη υποχρέωση για διαφάνεια και λογοδοσία και αφετέρου, ενδυναμώνοντας την ικανότητα της να ανταποκρίνεται με επιτυχία στις προκλήσεις και ευκαιρίες που παρουσιάζονται. Ας μην ξεχνάμε ότι οι πληροφορίες αυτές παράγονται καθημερινά μέσα από τις διαδικασίες που οι δημόσιοι φορείς ακολουθούν για να φέρουν σε πέρας τη δημόσια αποστολή τους. Πρόκειται δηλαδή για πληροφορίες, η συλλογή των οποίων διενεργήθηκε με χρήματα των φορολογουμένων και ως εκ τούτου, εκτός και εάν συντρέχουν ειδικοί λόγοι όπως πχ προστασία προσωπικών δεδομένων, κλπ, αυτές θα πρέπει να είναι διαθέσιμες προς το ευρύ κοινό.

Δεδομένης της οικονομικής κατάστασης της Κύπρου, μπορούν τα ανοιχτά δεδομένα να ενισχύσουν την ανάπτυξη;

Η αξιοποίηση των ανοικτών δεδομένων του δημόσιου τομέα μπορεί να συμβάλει στις προσπάθειες για αύξηση της επιχειρηματικότητας, προσέλκυση επενδυτών και δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, μέσα από τη βελτίωση των συνθηκών για ανάπτυξη μιας νέας γενιάς υπηρεσιών και προϊόντων με προστιθέμενη αξία.

Οι πληροφορίες του δημόσιου τομέα, ιδιαίτερα αν συνδυαστούν μεταξύ τους, μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για νέες υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας (π.χ. εφαρμογές (applications) στις ψηφιακές συσκευές πλοήγησης (GPS), στους προσωπικούς υπολογιστές ή κινητά τηλέφωνα για οδική κυκλοφορία, καιρό, χώρους στάθμευσης, ωράρια δημόσιων μεταφορών σε πραγματικό χρόνο κ.λπ.). Επομένως, η περαιτέρω χρήση των πληροφοριών αποτελεί έναν εναλλακτικό τρόπο ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας, προσέλκυσης επενδυτών και, συνακόλουθα, δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας.

Υπολογίζεται ότι τα συνολικά οικονομικά οφέλη στην Ευρωπαϊκή Ένωση από την αποδέσμευση αυτού του πόρου θα μπορούσαν να ανέλθουν σε 40 δις ευρώ ετησίως.

Πού δημοσιεύονται τα δεδομένα;

Τα δεδομένα του δημοσίου δημοσιεύονται στο www.data.gov.cy και η ανανέωση τους γίνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα τα οποία ποικίλουν ως προς τη συχνότητά τους ανάλογα με το σύνολο δεδομένων το οποίο αφορούν. Για παράδειγμα τα δεδομένα που αφορούν τις αφίξεις τουριστών ανανεώνονται κάθε μήνα, όπως και αυτά που αφορούν τις δημόσιες συμβάσεις που κατακυρώνονται, ενώ αυτά που αφορούν τις άδειες ασθενείας των δημοσίων υπαλλήλων ανανεώνονται σε ετήσια βάση. Υπάρχουν δεδομένα τα οποία ανανεώνονται ακόμα και σε ωριαία βάση, ή ακόμα και συχνότερα, όπως είναι τα δεδομένα που αφορούν τις τιμές των καυσίμων ανά πρατήριο.

Πώς μπορώ να τις αποκτήσω για να τις επεξεργαστώ;

Οι πλείστες πληροφορίες οι οποίες διατίθενται για περαιτέρω χρήση δημοσιεύονται στην Εθνική Διαδικτυακή Πύλη Ανοικτών Δεδομένων www.data.gov.cy. Δεδομένου όμως ότι είναι πρακτικά σχεδόν αδύνατο να δημοσιευτούν όλες οι πληροφορίες που διαθέτει το δημόσιο, εάν κάποιος επιθυμεί συγκεκριμένο σύνολο δεδομένων, του οποίου η διάθεση του δεν υπάγεται στις εξαιρέσεις της σχετικής νομοθεσίας, και δεν υπάρχει στο data.gov.cy, μπορεί να υποβάλει σχετικό αίτημα μέσω της διαδικτυακής πύλης και αυτό θα προωθηθεί στον αρμόδιο φορέα για να το εξετάσει. Σημειώνεται ότι ο αρμόδιος φορέα σύμφωνα με την νομοθεσία υποχρεούται να εξετάσει το αίτημα και να απαντήσει στον αιτητή εντός 20 εργάσιμων ημερών.

Πώς μπορεί να αξιοποιηθούν αυτές οι πληροφορίες;

Τα δεδομένα του δημόσιου τομέα είναι πλέον μέρος της καθημερινότητας μας και προσφέρονται για διάφορους σκοπούς, όπως:

➢ ως βάση πληροφόρησης, όπως για παράδειγμα τα δελτία καιρού ή οι οικονομικοί δείκτες,

➢ ως βάση επιστημονικών μελετών, όπως στοιχεία αναφορικά με σεισμούς, το κλίμα και άλλα στατιστικά στοιχεία,

➢ ως βάση ανάπτυξης εφαρμογών κινητών τηλεφώνων, π.χ. συστήματα πλοήγησης αυτοκινήτων, εφαρμογές για αναζήτηση των τιμών καυσίμων ανά πρατήριο,

➢ είτε ακόμα ως κόμβοι νομικής πληροφόρησης, όπως αυτοί του CyLaw και της Leginet που παραθέτουν νομοθεσίες σε ενοποιημένη μορφή.

Ο κατάλογος παραδειγμάτων για το πώς θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν τα δεδομένα που παράγει ο δημόσιος τομέας είναι ανεξάντλητος, ενώ το μέγεθος της οικονομικής δραστηριότητας, η οποία θα μπορούσε να αναπτυχθεί με την ελεύθερη διάθεση των δεδομένων αυτών, αν και δύσκολο να προσδιοριστεί, είναι κάτι που πρέπει να συνυπολογίζουμε στην προσπάθεια για προώθηση της περαιτέρω χρήσης των δεδομένων αυτών.

Μπορείτε να μου δώσετε κάποια παραδείγματα αξιοποίησης αυτών των πληροφοριών;

Τέτοια παραδείγματα είναι οι κόμβοι νομικής πληροφόρησης της Leginet και του CyLaw, καθώς και μια σειρά διαδικτυακών εφαρμογών και εφαρμογών για κινητά τηλέφωνα όπως η εφαρμογή Cyprus by Bus η οποία παρέχει τη δυνατότητα σχεδιασμού ταξιδιού με λεωφορεία, η εφαρμογή PharmaCy η οποία δίνει πληροφορίες για τα διανυκτερεύοντα φαρμακεία, και η Fuel Finder CY η οποία δίνει πληροφορίες για τις τρέχουσες τιμές καυσίμων και τα πλησιέστερα πρατήρια. Άλλα παραδείγματα είναι οι εφαρμογές που παρέχουν τουριστικές πληροφορίες όπως ο Τουριστικός Οδηγός της NetRL και του Πανεπιστημίου Κύπρου. Περισσότερα παραδείγματα, καθώς και links για τις εφαρμογές αυτές μπορείτε να βρείτε στο www.data.gov.cy στην ενότητα Εφαρμογές.