Καλικάντζαροι: Οι αναρχικοί των Χριστουγέννων!
Από δαιμονικές Κήρες σε σκανταλιάρικα πλάσματα – Η σκοτεινή γοητεία πίσω από το πιο αλλόκοτο έθιμο του Δωδεκαημέρου.
Σε διάφορες ελληνικές παραδόσεις, οι Καλικάντζαροι θεωρούνται άνθρωποι με κακή μοίρα που μεταμορφώθηκαν σε δαιμόνια. Λέγεται ότι γίνονται Καλικάντζαροι όσοι γεννιούνται κατά το Δωδεκαήμερο (25 Δεκεμβρίου – 6 Ιανουαρίου) και δεν βαπτίζονται αμέσως ή αν ο ιερέας δεν διάβασε σωστά τις ευχές του βαπτίσματος. Σε ορισμένες περιοχές, όπως η Σίφνος, πιστεύεται ότι όσοι πέθαναν ή αυτοκτόνησαν κατά το Δωδεκαήμερο γίνονται Καλικάντζαροι.
Η παράδοση των Καλικάντζαρων έχει ρίζες στην αρχαιότητα. Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι όταν οι ψυχές έβρισκαν την πόρτα του Άδη ανοιχτή, ανέβαιναν στον πάνω κόσμο και περιπλανιόνταν χωρίς περιορισμούς. Αργότερα, κατά τη βυζαντινή περίοδο, το Δωδεκαήμερο γιορταζόταν με μουσικές, τραγούδια και μασκαρέματα. Οι άνθρωποι, με κρυμμένα πρόσωπα, έκαναν ό,τι ήθελαν, πειράζοντας τους περαστικούς και εισβάλλοντας σε σπίτια, ζητώντας λουκάνικα και γλυκά. Αυτές οι δραστηριότητες διαρκούσαν δώδεκα μέρες, μέχρι την παραμονή των Φώτων, οπότε με τον Μεγάλο Αγιασμό όλα σταματούσαν και οι άνθρωποι ηρεμούσαν.
Κάθε Καλικάντζαρος έχει κάποιο ελάττωμα: κουτσοί, στραβοί, με ένα μάτι, μονοπόδαροι, στραβοπόδαροι, ξεπλατισμένοι. Είναι διχασμένοι μεταξύ τους και δεν ολοκληρώνουν καμία δουλειά, αφήνοντάς τα όλα στη μέση. Παρόλο που επιθυμούν να βλάψουν τους ανθρώπους, δεν το καταφέρνουν λόγω της αδεξιότητάς τους.
Για να προστατευτούν από τους Καλικάντζαρους, οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν διάφορες μεθόδους. Έκαιγαν παλιοτσάρουχα στο τζάκι, καθώς η άσχημη μυρωδιά απωθούσε τα πλάσματα. Άφηναν γλυκά σε σημεία του σπιτιού για να τους εξευμενίσουν ή τοποθετούσαν ένα κόσκινο μπροστά από την πόρτα, ώστε ο Καλικάντζαρος, από περιέργεια, να μετρά τις τρύπες μέχρι να λαλήσει ο πετεινός, οπότε έφευγε. Το πιο αποτελεσματικό μέσο θεωρούνταν η φωτιά, γι' αυτό το τζάκι παρέμενε αναμμένο καθ' όλη τη διάρκεια του Δωδεκαημέρου, συχνά με αγκαθωτά ξύλα για μεγαλύτερη δύναμη.
Η παράδοση των Καλικάντζαρων αποτελεί σημαντικό μέρος των ελληνικών χριστουγεννιάτικων εθίμων, συνδέοντας αρχαίες δοξασίες με νεότερες λαϊκές παραδόσεις.
